Análise comparada do sistema de saúde español: calidade e eficiencia do sistema de saúde español II

Esta é a quinta dunha serie de oito entregas nas que dividimos un artigo de Fernando del Río de hai catro anos sobre o sistema de saúde español. Ainda que algúns dados están un pouco anticuados, a realidade sintetizada nos dados non mudou e consideramos que o que se expón no artigo segue a ser de plena vixencia.

Eficiencia: a relación entre a calidade e o custo

E non todo é cuestión de diñeiro, como ben precisa o informe. Hai países que obteñen bos resultados con poucos recursos e outros que gastan moito e aínda así non logran unha calidade excelente. 

Por exemplo, a República Checa gastou en saúde arredor de 1900 dólares PPP per cápita no 2012 e sitúase no posto décimo quinto do ránking con 694 puntos, non moi lonxe de Noruega no posto noveno con 756 puntos -o país que mais gasta per cápita, exceptuando Luxemburgo- 5400 dólares PPP per cápita.

España non sae moi ben parada nunha comparación entre gasto e resultados, pois o gasto en saúde español no 2102 foi de 3200 $ PPP per cápita, no posto decimoséptimo, mentres que, como xa foi sinalado, ocupa o posto vinte e catro na clasificación EHCI 2012.

 Para ter unha idea de que o sistema de saúde español non é especialmente eficiente podemos comparalo con Finlandia. O gasto per cápita finés en saúde no 2012 foi moi semellante ao español, arredor de 3300 $ PPP. Porén, Finlandia obtén 752 puntos no EHCI 2012, case 150 puntos mais que España, e sitúase no décimo posto da clasificación. 

Para constatar aínda mais a escasa eficiencia do gasto en saúde español podemos comparar a situación española (3200 $ PPP per cápita e 603 puntos EHCI 2012) coas da República Checa (1900 e 694), Eslovaquia (1900 e 675), Croacia (1500 e 655) ou Estonia (1300 e 653).

O Índice de eficiencia

O informe de EHCI elabora tamén un índice de eficiencia dos sistemas de saúde. Este índice de eficiencia consiste basicamente en dividir a puntuación EHCI pola raíz cadrada do gasto per cápita en saúde. A elaboración deste índice de eficiencia difire nalgún detalle técnico da definición dada. 

De acordo con este índice de eficiencia o sistema de saúde español estaba só por diante de Malta, Grecia e Bulgaria no ano 2009. Non se producíu mellora apreciábel no ano 2012 pois España só se situou por riba de Malta, Serbia e Bulgaria. 

De acordo co informe EHCI a eficiencia do sistema de saúde español empeorou entre o ano 2008 e o 2012 pois no ano 2008 o índice de eficiencia tiña en España un valor de 423 puntos o que situaba a España no medio da táboa e a 174 puntos de Holanda. No 2009 eran 403 puntos a 213 puntos de Holanda e no 2012 este índice de eficiencia non chega aos 400 puntos mentres que Holanda excede os 600.

A OMS

No ano 2000 a Organización Mundial da Saúde (OMS) publicou un índice que pretendía medir a eficacia de los sistemas de saúde dos diferentes países e ser útil para realizar comparacións internacionais. Reiteradamente os distintos gobernos españois presumiron de que o índice no ano 2000 situou a España nunha excelente séptima posición mundial. Estritamente certo. Porén, sería erróneo deducir que gozamos duns extraordinarios servizos sanitarios. En realidade o índice da OMS non entra en contradición co EHCI. 

Para elaborar o seu índice do 2000, a OMS atribúe aos sistemas de saúde tres obxetivos, ao tempo que toma en consideración os recursos empregados na súa consecución. As metas trazadas son a boa saúde da poboación, a sensibilidade dos servizos de saúde ás necesidades dos usuarios e a equidade no seu financiamento. Cantos maiores sexan os logros nestas tres dimensións, usando menos recursos per cápita, mais elevado será o valor do índice.

A variábel do índice que mellor reflicte a calidade dos nosos servizos sanitarios é a relativa á súa sensibilidade ás necesidades dos usuarios. Esta variábel cuantifica sete aspectos: o respecto pola dignidade das persoas, a confidencialidade, a autonomía para participar nas decisións sobre a propia saúde, a rápida atención, os servizos de calidade axeitada, o acceso ás redes de soporte social e, por último, a liberdade de elección de provedor.

Se atendemos a esta variábel, a OMS non deixa en moi bo lugar a sanidade española. Esta ocupa un discretísimo trixésimo cuarto posto. Da nosa contorna, só Portugal e Grecia nos seguen. Ademais, o sistema sanitario español non semella especialmente eficiente, pois -obtendo un trixésimo cuarto posto na calidade do servizo- ocupamos o vixésimo cuarto lugar en gasto per cápita en saúde. Por tanto, o índice da OMS é consistente co EHCI.

A razón fundamental pola cal o sistema de saúde español ocupa tan alto lugar na clasificación da OMS é, simplemente, que gozamos de boa saúde. Somos os quintos. E a nosa boa saúde depende adicional e afortunadamente de factores que nada teñen que ver coa asistencia sanitaria. De facto, se un repara no ránking da OMS, observa que os sete primeiros postos están ocupados por Francia, Italia, San Marino, Andorra, Malta, Singapur e España. Todos países mediterráneos, a excepción de Singapur.

A análise da OMS tamén é neste aspecto consistente co EHCI porque no epígrafe de resultados o sistema de saúde español mellora relativamente a respecto do resultado global. No apartado de resultados do EHCI o sistema de saúde español obtén 213 puntos fronte a 263 que obtén Holanda. O líder neste apartado é Suecia con 300 puntos. O sistema de saúde español ocupa o posto décimo quinto, á par do belga.

Análise comparada do sistema de saúde español: calidade e eficiencia do sistema de saúde español I

Esta é a cuarta dunha serie de oito entregas nas que dividimos un artigo de Fernando del Río de hai catro anos sobre o sistema de saúde español. Ainda que algúns dados están un pouco anticuados, a realidade sintetizada nos dados non mudou e consideramos que o que se expón no artigo segue a ser de plena vixencia.

A percepción cidadá

Atendendo á percepción que os españois teñen do seu sistema de saúde, a situación do sistema de saúde español ten boa pinta. Nunha sondaxe realizada no ano 2004 por investigadores do Stockholm Network en varios países europeos, os españois mostráronse moi satisfeitos cos seus servizos sanitarios, á par dos holandeses (6.7 de valoración sobre 10). Os resultados desta sondaxe están publicados no informe “Impatient for Change: European Attitudes for Healthcare Reform” e pode ser encontrado en www.stockholm-network.org. Só os franceses –con 6.9- amosan un índice de satisfacción maior.

Consecuentemente, os españois entrevistados non consideraban no ano 2004 unha tarefa perentoria a reforma do sistema de saúde pública. Só o 46% dos españois entrevistados -a menor porcentaxe de todos os países- responderon que o seu sistema de saúde precisaba dunha reforma urxente mentres que a media para todos os países da mostra do informe do Stockholm Network foi do 61%.

Tal grao de satisfacción tal vez explique a pereza gobernamental para emprender o camiño das reformas xa que a iniciativa política nunha sociedade democrática obedece, polo menos parcialmente, aos desexos da cidadanía.

A calidade medida

É comprensíbel que holandeses, e mesmo franceses, estean satisfeitos cos seus sistemas de saúde. Porén, non o é tanto no caso español. No informe EHCI 2012 Holanda recibe a mellor puntuación, 872 puntos, e Francia ocupa a oitava praza con 766 puntos. A segunda posición ocúpaa Dinamarca con 822 puntos.

Porén, España con 603 puntos está no posto vinte e catro dun total de trinta e catro países. Portugal está xusto detrás nosa con 589 puntos. Esta é a lista de países que están detrás nosa na clasificación: Portugal, Lituania, Polonia, Hungría, Albania, Macedonia, Letonia, Romanía, Bulgaria e Serbia. Por diante están países como Malta, Grecia, Estonia, Croacia ou Eslovaquia. O índice sitúanos mais preto do pechacancelas, Serbia con 451 puntos, que de Holanda.

A máxima puntuación posíbel é 1000 e a mínima 333. O EHCI 2012 puntúa 42 variábeis indicativas da calidade dos sistemas de saúde agrupadas en cinco sub-disciplinas: (i)información e dereitos dos pacientes, (ii) accesibilidade (tempos de espera para os tratamentos), (iii) resultados, (iv) prevención e rango e alcance dos servizos fornecidos e (v) farmacia.

Non se observan melloras

E o peor de todo é que non se albiscan indicios de mellora. No informe do 2009 o sistema de saúde español ocupaba o posto 22 de 33 con 630 puntos. E no informe do 2008 o posto 18 de 31 con 639 puntos. A puntuación non é directamente comparábel dun ano a outro debido a diferenzas na elaboración do índice, mais non deixa de ser significativo que a puntuación española non deixe de decrecer.

A consultora que elabora o informe acompáñao dunha nota de prensa para cada país.As notas de prensa acompañando a cada informe encóntranse tamén na páxina web da consultora www.healthpowerhouse.com. A nota de prensa española de 15 maio de 2012 leva por ilustrativo título “La sanidad española sigue en declive”. O título da nota de prensa do 2009 era: “España baja posiciones en el último estudio europeo sobre sistemas de salud, siendo excluida de la lista de los 20 primeros”. O estancamento da calidade da sanidade española é especialmente grave cando se toma en consideración que se observa un aumento da calidade media da sanidade europea. Porén, España parece estar a ficar atrasada.

Algunhas eivas que apontan os informes

As notas de prensa sinalan explicitamente as principais tachas da sanidade española.

1. No 2008 insistía no problema das listas de espera e salientaba que moitos españois teñen que recorrer ao sector privado para obter un bo servizo.

2. No 2009 non se dubida en cualificar o sistema sanitario español de mediocre e insístese na escasa información da que gozan os pacientes españois así como na deficiente protección dos seus dereitos.

3. Tamén, no informe do 2009, se apela a unha maior capacidade dos utentes españois para poder escoller médicos e hospitais.

4. No 2012 afírmase que a crise económica é algo bastante recente e que non pode explicar o continuo deterioro da sanidade española.

5, Ademais, no 2012 tamén se alerta dos problemas de accesibilidade do sistema (listas de espera) non son debidos principalmente á falta de recursos mais a unha cuestión de actitudes e de organización. Non é por casualidade que outros sistemas beveredgianos como Suecia e Noruega, aínda que abundantes en recursos, tamén estean entre os que presentan maiores problemas de acceso de toda Europa. No apartado de accesibilidade somos os penúltimos con 100 puntos, á par de Suecia. O pechacancelas é Noruega con 83 puntos. Os líderes son Bélxica, é Suíza con 233 puntos. Tanto España como Suecia e Noruega son sistemas beveredginaos mentres que Bélxica e Suíza son sistemas de carácter bismarckiano.

6. No 2012 tamén se cuestiona a sustentabilidade e a rexionalización do sistema español de saúde

7. Tamén no 2012 se afirma que a pesares de ser un sistema con financiamento público a desigualdade está aumentando.